ترس را بترسانید!

در دین اسـلام، کشته شدن آگاهانه و انـتخابگرایانه در راه آرمـانی مقدس و پاک که به تعبیر قرآن«فی سبیل اللّه» نامیده میشود، شهادت نام دارد و کسی که بـه چـنین مقامی دست مییابد، شهید است. البته پذیـرفتن مـرگ، هنگامی ارزشـمند اسـت و قـداست دارد که از سویی آگاهانه بـاشد و از سوی دیگر، رضایت و خشنودی خداوند را در پی داشته باشد.

از آن جا که عامل شهادت طلبی مؤمنان، عشق به خدا و شوق دیدار او و انجام دستورهایش برای تقرّب بیشتر به او و تقوای مطلوب او و محبّت و رحمت به بندگانش در دفاع از حقوق فطری و الهی آن ها و در یک کلمه، دفاع از انسانیت انسان ها است، شهادت طلبی از مطلوب ترین و ارزشمندترین روحیات و ملکات فاضله انسانی نزد خدای سبحان به شمار می رود و فرهنگ آن از محبوب ترین فرهنگ ها نزد او است; بنابراین، این فرهنگ نیکو نه تنها سبب ترویج خشونت در جامعه نیست، بلکه یکی از مهم ترین عوامل ریشه کن کردن آن برای ایجاد مدینه فاضله در جوامع بشری است.

در آیاتی از قرآن کریم بارها از شهید و شهادت یاد شده است. بنابر این آیات شهدا زنده و عند ربهم یرزقون هستند.

در روایات اسلامی به ویژه نهج البلاغه شهادت بالاترین خوبیها معرفی شده و بر داشتن روحیه شهادت طلبی تأکید فراوان شده است. اعتقاد به فناپذیری انسان در دنیا و بقای او در آخرت از عوامل تقویت فرهنگ شهادت طلبی است که حضرت علی(ع) از آنها یاد کرده است.

آخرت گرایی

« در فرهنگ اسلامى يكى از عوامل مهمّ بازدارنده انسان از انواع زشتى ها و ظلم و ستم ها، آخرت گرائى است، زيرا غريزه «مطلق خواهى» در ذات انسان است، او مى خواهد هميشه جاودانه باشد و عمر و زندگى او نابود نشود، و اين خواسته ايده آل در دنياى فناپذير تحقّق نمى پذيرد، پس بايد به ديار ديگرى سفر كرد كه تنها پاسخ مثبت اين غريزه، بهشت جاويدان است. اميرالمؤمنين على عليه السلام فراوان به اين نكته اشاره داشت و فرمود: « اِنَّما خُلِقْتَ لِلاخِرَةِ لا لِلدُّنْيا: همانا تو براى زندگى جاويدان آخرت آفريده شدى، نه دنياى زودگذر. »(1)

آخرت گرائى و زندگى جاودانه پس از مرگ مى تواند به غريزه مطلق خواهى انسان پاسخ مثبت دهد و روحیه شهادت طلبی را در او تقویت کند.» (2)

توجه به فناپذیری انسان

اگر انسان باور كند كه فنا پذير است، و زندگى دنيا جاودانه نخواهد بود، و همه در حال كوچ كردن از دنيا مى باشيم و روزى بايد دنيا را ترك گوئيم، ترس از مرگ و روح دنیاپرستی از او فاصله می گیرد و تن به ذلت و خواری دنیوی نخواهد داد و در هر شرائطى از دين و ميهن و ناموس دفاع خواهد كرد، امام على عليه السلام در سراسر نهج البلاغه، بسيار حساب شده اين مسئله روانى را تذكّر مى دهند. (3)

ایمان و یقین بی همانند امام علی علیه السلام ، او را شیدای شهادت در راه خدا کرده در تمام نبردها با یاد و نام خدا مبارزه می کرد، و از فراوانی دشمن نمی هراسید.

در این گفتار به نمونه هایی از فرمایشات ایشان در این زمینه اشاره می شود:

درخواست شهادت

امیرالمؤمنین علیه السلام همواره در دعاهای خود، از خداوند درخواست شهادت داشت و می فرمود

(4):«أَللَّهُمَّ فَارْزُقْنا الشَّهادَةَ وَ اعْصِمْنا مِنَ الْفِتْنَةِ»

پروردگارا به ما شهادت در راه خودت را عطا فرما، و ما را از فتنه ها حفظ کن.

فرهنگ شهادت طلبی

اگر در ملّتى، فرهنگ «شهادت طلبى» زنده شود، و ترس از مرگ از ميان برود، هرگز سُستى و زبونى و گريز از مسئوليّت ها، دامنگير آن ملّت نخواهد شد. شهادت طلبان عاشق حق، ترس را ترسانده و مرگ را ميرانده اند، با خداى خود بى صبرانه معامله كردند، و شتابان و خندان به سوى قربانگاه خود در حركتند كه حضرت اميرالمؤمنين على عليه السلام فرمود:

«اگر نبود اجل طبيعى هر انسانى كه خدا مقرّر فرمود، روح آنان يك چشم بهم زدن نيز از شوق پاداش بهشت و از ترس عذاب جهنّم در بدن هايشان قرار نمى گرفت. »(5)

امام على عليه السلام در يك سخنرانى ابتدا شهادت را معرفى مى كند كه « همانا ارزشمندترين مرگ ها كشته شدن در راه خداست » سپس نگرانى خود را از مرگ طبيعى مطرح مى فرمايد:

« سوگند به خدائى كه جان پسر ابيطالب در دست اوست، هزار ضربت شمشير به من آسان تر از مرگ در بستر در نافرمانى خداست. »(6)

و آنگاه علل خط شكنى ها، و حملات بى امان خود در جهاد را توضيح مى دهد كه:

« سوگند به خدا اگر اميد به شهادت به هنگام برخورد با دشمن نبود كه چنين سعادتى نصيب من شود، به مركب خويش سوار مى شدم و از شما فاصله مى گرفتم.(7) »(8)

هیچ کس جز امام علی علیه السلام در تمام نبردها و مبارزات دوران زندگی، چونان تشنه ای که همواره به دنبال آب زلال باشد، در جستجوی شهادت در راه خدا نبوده است و برای آن لحظه شماری نمی کند.

گریه شوق برای شهادت

در تمام ارتش های جهان سربازی وجود ندارد که برای شرکت در خط مقدّم بی تابی کند، یا برای شهید شدن اشک بریزد و لحظه شماری کند جز در ارتش اسلام که حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام برای شهادت اشک شوق می ریخت، و چون در جنگ اُحُد به شهادت نرسید ناراحت بود و از رسول خدا صلی الله علیه و آله علّت آن را پرسید (9) و خطاب به پیامبر فرمود:

« گفتم: ای رسول خدا مگر جز این است که در روز «اُحُد» که گروهی از مسلمانان به شهادت رسیدند، و شهادت نصیب من نشد و سخت بر من گران آمد، تو به من فرمودی: ای علی! مژده باد تو را که شهادت در پی تو خواهد آمد. پیامبر صلی الله علیه و آله به من فرمود:

همانا این بشارت تحقّق می پذیرد، در آن هنگام صبر تو چگونه است؟

گفتم : ای رسول خدا چنین موردی جای صبر و شکیبایی نیست بلکه جای مژده شنیدن و شکرگزاری است. » (10)

سخنان پایانی علی(ع)

هدف امیرالمؤمنین از رواج شایسته ی فرهنگ شهادت طلبی و این که در پایانِ نامه ها از شهادت طلبی می نوشت، این بود که آزادی خواهان جهان از هرگونه مشکل و ترور و وحشتی نهراسند و تن به ذلّت نسپارند. در پایان نامه اش به مالک اشتر چنین نوشت: « وَ أَنْ یَخْتِمَ لِی وَ لَکَ بِالسَّعادَةِ وَالشَّهادَةِ:

و از خدا می خواهم که پایان عمر من و تو را با سعادت و شهادت پایان دهد. » (11)

و زمانی که در محراب عبادت مورد سوء قصد قرار گرفت فرمود:

« فُزتُ وَ رَبِّ الْکعبة: به خدای کعبه رستگار شدم »

در این کلمات ارزشمند هدفداری، خدا گرائی، شهادت طلبی وجود دارد، که نشانه یقین به بقای در قیامت است. (12)

پی نوشت:

1-نهج البلاغه، نامه54

-الگوهای رفتاری امام علی(ع) و امور اطلاعاتی، امنیتی، ص182

3-پیشین

4-نهج البلاغه،خ 171

5-نهج البلاغه،خ 193

6-نهج البلاغه، خ123

7-نهج البلاغه، خ 119

8- الگوهای رفتاری امام علی(ع) و امور اطلاعاتی، امنیتی، ص18

9-نهج البلاغه، خ 156

10- امام علی(ع) و مباحث معنوی و عبادی، ص 94

11-نهج البلاغه، نامه 53

12-سرمایه سخن، ص 426

الهام حیدرزاده - تبیان